بررسی الگوهای متعارف در روند طراحی سازه‌های کشور و جستجوی اشکالات موجود می‌تواند به افزایش آگاهی مهندسین و نهایتا بهبود کیفیت ساخت و ساز کشور کمک شایانی کند. از این رو بخش «داده‌کاوی» در اتوسازه تشکیل شده و با ماموریت تشخیص الگوهای طراحی سازه و تهیه نقشه‌ها آغاز به کار نموده است.

یکی از مسایلی که این گروه کاری به آن تاکید نموده است بحث بسیار مهم طبقه نرم در ساختمانهاست. تجزیه و تجلیل بیش از ۶۰۰ هزار مترمربع از سازه‌های طراحی شده از سراسر کشور نشان می‌دهد، مهندسین سازه به این مساله به اندازه کافی توجه ندارند. این که مهندسین سازه از مدلسازی میان‌قاب‌ها چشمپوشی می‌کنند، نمی‌تواند اشکال جدی باشد و چه بسا در جهت اطمینان نیز باشد. در هر حال میان‌قاب‌های آجری دارای سختی بوده و تجارب زلزله‌های گذشته نشان می‌دهد که این میان‌قاب‌ها در موارد متعدد باعث نجات ساختمان‌ها شده‌اند.

اما نکته بسیار مهم این است که یک طراح حرفه‌ای باید توجه کند تغییرات شدید در تعداد میان‌قاب‌ها در دو طبقه مجاور ممکن است بسیار مساله‌ساز باشد. این مساله به خصوص در موضوع پیلوت ساختمان‌ها بسیار جدی است. آنچنان که در ساخت و ساز شهری ایران عرف است، معمولا در طبقه اول ساختمان‌ها از حجم میانقاب‌ها به صورتی قابل ملاحظه کاسته می‌شود. دلیل این موضوع نیز تامین کاربری پارکینگ در پیلوت است. شکل زیر نمونه ای از یک طرح معماری است که به شکلی آشکار این مساله را نشان می‌دهد.

ایجاد طبقه نرم در پیلوت

 

کاهش عمده میانقاب‌ها در پیلوت نسبت به طبقات بالا به معنای تغییر قابل ملاحظه سختی دو طبقه مجاور است. این کاهش سختی بر اساس آموخته‌های مهندسی زلزله پذیرفتنی نیست. در یک سازه با سختی یکنواخت در ارتفاع، انتظار می‌رود در هنگام زلزله‌های شدید مفاصل پلاستیک در ارتفاع سازه توزیع شده و استهلاک انرژی زلزله در چندین ایستگاه صورت پذیرد. اما نرم بودن یک طبقه نسبت به طبقات فوقانی کاملا این توزیع یکنواخت خرابی را مختل می‌کند. به طوری که تمام تقاضای شکل‌پذیری تنها در طبقه پیلوت متمرکز می‌شود. به عبارتی دیگر، در دو انتهای ستون‌های پیلوت مفصل پلاستیک شکل گرفته و عملا طبقات فوقانی از استهلاک انرژی معاف می‌شوند. اگر انرژی عظیم زلزله تنها در مفاصل محدودی مستهلک شود، افت شدید سختی و مقاومت ستون‌های پیلوت امری مورد انتظار خوهد بود. نتیجه عینی این موضوع، افزایش احتمال رخداد فروریزش در پیلوت است. تجارب زلزله‌های پیشین نیز این مساله را تایید می‌کند. به عنوان مثال در زلزله ۱۹۷۱ سن فرناندو کالیفرنیا، اتقاق ناخوشایندی برای یک بیمارستان رخ داده است. بیمارستانی دو طبقه که قاعدتا باید بی‌وقفه به خدمت رسانی بپردازد دچار خرابی گسترده پیلوت شده است. در شکل زیر دقت کنید که چگونه پیلوت سازه گویی عملا حذف شده است. و جالب آنکه در طبقه فوقانی تقریبا هیچ آسیبی به سازه نرسیده است!

حذف کامل پیلوت به دلیل ایجاد طبقه نرم!

تصویر زیر نیز از خرابی پیلوت در زلزله ۱۹۹۹ ازمیر ترکیه گزارش شده است. این ساختمان بسیار به سازوکار عرف کشور ما در موضوع پیلوت نزدیک است.

خرابی پیلوت در زلزله 1999 ازمیر ترکیه

راهکار پیشنهادی

با در نظر گرفتن محدودیت‌هایی که از سوی معماری به مهندس سازه دیکته می‌شود از یک سو و نیز میانقاب‌های سختی که معمولا با دیوارچینی‌های ضخیم در کشور ما ایجاد می‌شود موضوع طبقه نرم بسیار پررنگ‌تر می‌شود. از یک طراح حرفه‌ای می‌توان انتظار داشت این موضوع را حتما مدنظر قرار داده و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. چنانچه کاهش میانقاب‌ها در پیلوت را نسبت به طبقات فوقانی جدی تشخیص دهد، خاموت‌گذاری ویژه ستون در پیلوت حداقل راهکار قابل توصیه است. خاموت‌گذاری ویژه با بهبود ظرفیت شکل‌پذیری ستون‌ها و کاهش زوال مقاومت و سختی ستون‌ها می‌تواند به کاهش ریسک فروریزش پیلوت‌ها کمک شایانی کند. این پیشنهاد به تیم توسعه‌دهنده اتوسازه داده شده تا در به روزرسانی‌های آینده بسته به تشخیص کاربر، خاموت‌گذاری ویژه برای ستون‌های پیلوت منظور گردد.


دیدگاه خودتان را ارسال کنید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های الزامی با * علامت گذاری شده اند.